Ewolucja nie chroni najważniejszych genów przed mutacjami
Przez ponad 50 lat naukowcy spierali się, czy organizmy potrafią zmniejszać tempo mutacji w genach kluczowych dla przeżycia. Nowe badania z University of Bath, oparte na największym dotąd zbiorze spontanicznych mutacji, nie znalazły na to dowodów. Zdaniem autorów wcześniejsze obserwacje mogły być złudzeniem.
Pomysł z 1972 roku
Według klasycznego obrazu ewolucji mutacje pojawiają się losowo i dostarczają zmienności, a dobór naturalny decyduje, które zmiany się utrzymają. Hipoteza sformułowana w 1972 roku zakładała coś innego: organizmy mogły wykształcić mechanizmy, które zmniejszają liczbę mutacji w genach najważniejszych, na przykład tych odpowiedzialnych za kopiowanie DNA czy podstawowe funkcje komórki. Geny, w których zmiana bywa korzystna, mogłyby natomiast mutować częściej. Dotyczyłoby to na przykład genów odpowiadających za oporność bakterii na antybiotyki.
Pomysł brzmi sensownie, bo mutacje w kluczowych genach mogą zakłócać procesy życiowe, wywoływać choroby genetyczne, a nawet zabić organizm. Badacze zwracają jednak uwagę na słaby punkt: mutacje w pojedynczym genie i tak są stosunkowo rzadkie. Dalsze obniżanie ich częstości dawałoby minimalną korzyść, więc dobór naturalny miałby trudności z utrwaleniem takiego zabezpieczenia.
„Duchy mutacji” i błąd w pomiarach
Autorzy badania, dr Sofia Radrizzani i prof. Laurence Hurst, wskazują też na problem metodologiczny. Geny ważne mogą wyglądać na mniej zmienione nie dlatego, że są chronione, lecz dlatego, że szkodliwe mutacje szybko znikają z populacji. Prof. Hurst nazwał je „mutacjami-duchami”: zaszły, ale dobór usunął je, zanim ktokolwiek zdążył je zbadać.
Aby ominąć ten efekt, zespół wykorzystał eksperymenty z tzw. akumulacją mutacji, w których wpływ doboru naturalnego jest jak najmniejszy. Analizowano bakterię Escherichia coli oraz drożdże piekarskie (Saccharomyces cerevisiae). Trzy niezależne testy nie wykazały istotnego zniekształcenia danych przez dobór, a dr Radrizzani określiła próbę jako największą i najczystszą z dotychczas zebranych.
Co pokazały dane
Ważność genów oceniano na podstawie eksperymentów, w których pojedyncze geny usuwano z organizmu. Bez jednych komórki giną, bez innych radzą sobie prawie bez zmian. Gdyby hipoteza była prawdziwa, geny niezbędne powinny mutować wyraźnie rzadziej. Tak się jednak nie stało ani u bakterii, ani u drożdży.
- Geny wytwarzające więcej białka nie miały niższego tempa mutacji.
- Sposób, w jaki geny ewoluowały przez tysiące lat, nie pozwalał przewidzieć, jak często mutują.
- Tempo mutacji zależy za to od budowy genomu i replikacji DNA: geny kopiowane później mają skłonność do gromadzenia większej liczby mutacji.
Prof. Hurst podsumował to tak: „Analizowaliśmy dane na wszystkie sposoby i nic nie znaleźliśmy”.
Co to oznacza dla czytelnika
Dla osoby spoza biologii to przede wszystkim potwierdzenie, że podstawowy model ewolucji, czyli losowe mutacje i późniejszy dobór, nadal dobrze się broni. Badanie dotyczy jednak dwóch mikroorganizmów, więc nie należy z niego od razu wyciągać wniosków o wszystkich gatunkach, w tym o człowieku. Autorzy sami ograniczają się do bakterii i drożdży.
Wyniki nie dotyczą bezpośrednio polskich przepisów ani codziennych decyzji, ale mają znaczenie dla badań, w których tempo mutacji jest istotne, na przykład przy badaniu oporności bakterii na antybiotyki. Praca ukazała się w czasopiśmie „PLOS Biology”, a podobne analizy prowadzą też zespoły z Europy, więc spór o to, czy mutacje są całkowicie losowe, zapewne jeszcze wróci.
Źródło: ScienceDaily – „A 50-year-old theory about evolution may have been wrong all along”


